گزارش برگزاری دهمین کنگره علوم خاک ایران

بسمه تعالی

گزارش برگزاری دهمین کنگره علوم خاک ایران

 دهمین کنگره علوم خاک ایران از 4 تا 6 شهریور ماه 1386 با همکاری قطب علمی و گروه مهندسی علوم خاک دانشگاه تهران و انجمن علوم خاک ایران و با حمایت بانک کشاورزی در پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران برگزار گردید. اعضاء کمیته برگزار کننده آقایان دکتر مهدی شرفاء(دبیر) ، دکتر محمد حسن روزی طلب(رئیس انجمن علوم خاک ایران) ، دکتر غلامرضا ثواقبی(دبیر علمی) ، دکتر احمد حیدری(دبیر اجرایی) ، دکتر منوچهر گرجی(معاون پشتیبانی پردیس) ، دکتر کاظم خاوازی(دبیر انجمن علوم خاک ایران) و دکتر محسن فرحبخش(معاون گروه مهندسی علوم خاک) بودند.

تبريك سال نو

تبريك سال نو

 پرونده سال86 هم با همه شيريني ها و تلخي هاي آن بسته شد. درس هاي بزرگ و تجربه هاي به ياد ماندني ، سال86 را در زندگي بسياري ا ز ما ماندگار خوا هد ساخت.
 ا ما زمان متوقف نمي شود و ما هم نبايد در آن متوقف شويم. بايد با اتكا به همه تجربه ها و آموخته هاي گذشته به استقبال سال جديد برويم، تمام تلاش خود را براي ساختن جهاني بهتر به كار بگيريم واز خداي بزرگ بخواهيم كه ما را به " احسن حال" نائل كند.

*****

 امسال فصل نو طبيعت با ياد حيا ت آفرين حسين (ع)  امام آزادگان " ، آغاز مي شود و نسيم بهار از نام محمد مصطفي(ص)پيامبر مهر و دانايي"، امام مجتبي(ع) پيشواي صلح دورا نديشانه" و امام رضا(ع) مظهر گفت و گوي خردورزانه " ، جان تازه مي گيرد.
پس اميد آنكه اين نوروز با اين نا مها و يا دها براي ما و ملت ما فصلي نو در انديشيدن و كوشيدن شود و خد اي بزرگ ما را مشمول دگرگوني در "حال و احوال" كند.
*****
اينجا نيز سال نو را به همه دوستانمان در فضاي مجازي تبريك مي گوييم و از خداوند متعا ل براي همه شما آرزوي سالي پر اميد و حالي نيكو مسئلت داريم. در لحظه تحويل سال اين دوستتا ن را هم از دعاي خير فراموش نكنيد !

 

*****
يا مقلب القلوب والابصار
يا مدبر الليل والنهار
يا محول الحول والاحوال
حول حالنا الي احسن الحال

آگاهي نامه انجمن علوم خاك ايران

        

 

               آگاهي نامه
                                  انجمن علوم خاك ايران

                                  شماره بيست و چهارم : بهار 86

مدير مسئول : دكتر محمد حسن روزيطلب

سردبير : دكتر غلامحسين حق نيا

اعضاي هيأت تحريريه :
دكتر محمد حسن روزيطلب
دكتر نجفعلي كريميان
دكتر كاظم خاوازي

مهندس جهان بخش ميرزاوند
دکتر عبدالحسین ضیائیان

 

نشاني: تهران خيابان كارگر شمالي تقاطع بزرگراه جلال آل احمد روبروي بيمارستان دكتر شريعتي موسسه تحقيقات خاك و آب دبيرخانه انجمن علوم خاك ايران
صندوق پستي : 646-14395

تلفكس: 88634008 (021)

[e-mail] : پست الکترونیکی
Web site: http://www.Soiliran.org  

 

 

يادداشت سردبير

با سلامي به سرسبزي بهار و گرمي و مهرباني خاك به تمام دوستان و عزيزان خانواده محترم علوم خاك ايران. مثل هميشه قصد آن داريم تا شما سروران عزيز را كه به حق سرمايه ملي و پشتوانه اصلی اين انجمن علمی می باشید در جريان فعاليتهاي انجام یافته قرار دهيم. هيئت مديره انجمن به نيابت از اعضاء محترم در راستاي اعتلاي جايگاه خاك و رفع تنگناهاي موجود از هيچ كوششي فروگذار نمي نمايد. علي رغم مشكلات و مسايل دست و پاگیر زياد و امكانات محدود هيئت مديريت در شش ماهه دوم سال 85 اقداماتی درخور توجه را به انجام رسانده است كه دراين آگاهی نامه گزارش مختصري از آن به اطلاع اعضاء محترم
مي رسد. دبيرخانه انجمن مثل هميشه0منتظر نظرات و پيشنهادات صائب و ارزشمند خانواده بزرگ علوم خاك ايران است و اميد است صائب
و ارزشمند خانواده بزرگ علوم خاك ايران است و اميد است همانند گذشته ما را دراين راه ياري نمايند. لازم به يادآوري است به علت عزیمت سردبير محترم آگاهي نامه انجمن جناب آقاي دكتر حق نيا جهت فرصت مطالعاتي، براين اساس هيئت مديره انجمن اينجانب را مامور انتشار اين شماره نمودند. مقارن بودن اول سال با تعطيلات نوروزي و تغيير آدرس آگاهي نامه و ..... باعث گرديد تا اين شماره با تأخير زيادي به دست شما عزيزان برسد. از اين بابت از تمام اعضاء محترم پوزش طلبيده و تقاضاي عفو قصورات پيش آمده را دارم. مطمئناً آگاهي نامه پيش روي شما از نظر كمي و كيفي با اشكالات و نقصهاي زيادي همراه است. استدعا دارم جهت بهتر شدن شمارگان آتي ما را از راهنمايي ها و تذكرات خود محروم نفرماييد. همچنين از آقايان دكتر روزيطلب، دكتر كريمیان، دكتر روشني، دكتر ضيائيان، دكتر خاوازي، دکتر شرفا، خانم مهندس ابراهيمي و سركارخانم گلبابايي که در این شماره از راهنمایی ها و مساعدت آنان بهره بردم كمال تشكر و سپاس را دارم.
                                                  جهان بخش میرزاوند جانشین سردبیر

 

 

 

خبرهاي انجمن

دکتر منوچهر گرجی استاد دانشگاه تهران از طرف رئیس انجمن علوم خاک ایران به عنوان هماهنگ کننده برنامه های فرهنگی انجمن منصوب شدند.
دکتر نجفعلی کریمیان نایب رئیس انجمن علوم خاک ایران و استاد دانشگاه شیراز با تقاضای شخصی به افتخار بازنشستگی نایل آمدند.
دکتر غلام حسین حق نیا عضو محترم هیئت مدیره انجمن علوم خاک ایران جهت فرصت مطالعاتی یکساله عازم کشور آمریکا شدند.
چندی است که دکتر کاظم خاوازی دبیر محترم انجمن علوم خاک ایران در غم ازدست دادن برادرشان سوگوارند. انجمن این مصیبت را به ایشان و خانواده محترمشان تسلیت گفته و از درگاه احدیت برای آن سفر کرده طلب مغفرت می نماید.
انجمن علوم خاک ایران به عضویت انجمن جهانی حفاظت خاک و آب درآمد. همچنین آقای دکتر قربانعلی روشنی عضو هیئت رئیسه انجمن علوم خاک کشورمان به عنوان هماهنگ کننده آن انجمن با انجمن علوم خاک ایران تعیین شدند.
سومين همايش علوم خاك ايران به میزبانی گروه خاكشناسي دانشگاه تربیت مدرس در روز چهارشنبه 18/11/85 با شركت مديران گروههاي خاكشناسي دانشگاههاي كشور، روساي موسسات تحقیقاتی ذیربط و روسای بخشهاي تحقيقات خاك و آب مراكز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي برگزار گردید.
اولين نشست كميسيون تخصصي فيزيك خاك در تاريخ 17/11/85 در محل موسسه تحقيقات خاك و آب با حضور اعضاء این کمسیون تشکیل شد.
جلسه هيات مديره انجمن علوم خاك ايران در روز پنجشنبه19/11/85 با حضور تمام اعضاء هیئت مدیره در محل موسسه تحقیقات خاک و آب تشکیل گردید.

 

 

بررسي عوامل موثر بر تخريب اراضي در دشت ورامين

بررسي عوامل موثر بر تخريب اراضي در دشت ورامين

رفيعي امام، ع. و غ. زهتابيان

کليد واژه‌‌ها: تخريب اراضي، شوريزايي، کشاورزي، سامانه هاي اطلاعات جغرافيايي، سنجش از دور

تخريب اراضي ويا به عبارت ديگر بيابانزايي در اثر عوامل مختلفي بوجود مي آيند. شور شدن آب و خاك يكي از فرايندهاي مهم تخريب اراضي وبيابانزايي است كه در مناطق خشك و نيمه خشك دنيا به طور گسترده اي اتفاق مي افتد. به طور كلي عوامل موثر در شور شدن خاك وآب عبارتند از عوامل طبيعي و فعاليتهاي بشر. هدف اصلي اين تحقيق مشخص كردن مناطق با خاكهاي شور و همچنين بررسي عوامل موثر درتخريب اراضي و شور شدن خاك در دشت ورامين بوده است كه بدين منظور اقدام به مطالعه آب سطحي ، آب زيرزميني ، زمين شناسي, كاربري اراضي و خاك گرديد . جهت رسيدن به هدف تحقيق، در ابتدا مرز حوضة مطالعاتي بسته شد, سپس به كمك نقشه هاي زمين شناسي , توپوگرافي, تصاوير ماهواره اي و عمليات ميداني, خاكهاي شور و همچنين عوامل موثر در تخريب و شوري زايي دشت ورامين شناسايي گرديد. بدين منظور در ابندا شرايط اقليمي و آب و هوايي بررسي گرديد. نقشه کاربري اراضي به کمک پردازش تصاوير ماهواره اي و مطالعات ميداني بدست آمد و سپس با استفاده از تصاوير ماهواره اي، نقشه کاربري اراضي، نقشه هاي زمين شناسي و توپوگرافي، واحدهاي همگن ازنظر ميزان بازتاب طيفي بر روي تصاوير ماهواره تعيين گرديد. سپس با توجه به واحدهای همگن طيفی، نمونه گيري خاك صورت گرفت و پارامترهاي هدايت الكتريكي ونسبت جذب سديم از آن استخراج گرديد. با استفاده از سامانه هاي اطلاعات جغرافيايي، نقشه هاي هدايت الكتريكي ونسبت برداري جذب سديم خاك بدست آمد. در مرحله بعد به کمک داده هاي موجود از چاههاي بهره و پيزومترها و همچنين ايستگاههاي هيدرومتري به بررسي آب زيرزميني وآب سطحي پرداخته شد و تاثير هر کدام در تخريب اراضي مشخص گرديد. همچنين تاثير سازندهاي زمين شناسي بر منابع آب زيرزميني و سطحي بررسي شد. نقشه کاربری اراضی بدست آمده نشان داد که دشت ورامين دارای اراضی کشاورزی، مراتع و اراضی باير می باشد. مناطق شمال غربی، غرب وجنوب غربی تحت تاثير آبهای با کيفيت پايين قرار دارند، در پاره ای از اين مناطق سازندهای تخريبی نيز منابع آب سطحی را تحت تاثير قرار می دهند و اين موضوع سبب تخريب اراضی اين قسمت منطقه شده است. اراضی کشاورزی دشت بجز در مناطق مرکزی در ساير مناطق بدليل استفاده از روشهای سنتی آبياری و استفاده از آبهای با کيفيت پايين دچار تخريب شده اند. همچنين بالاآمدن سطح سفره آب زيرزمينی در مناطق جنوب غربی تا جنوبی دشت، اراضی اين قسمت را دچار بحران ساخته است. به طور کلی بررسي ها حاکي از اين بود که شرايط اقليمي و آب و هوايي, افزايش سطح ايستابي, استفاده از آبهاي شور و لب شور به منظور كشت و زرع, حفر غير مجاز چاههاي عميق و بهره برداري بي رويه از منابع آب زير زميني, ورود فاضلابهاي شهري, صنعتي به رودخانه جاجرود, ورود مازاد آب برگشتي ناشي از آبياري به رودخانه, مديريت نامناسب و عدم وجود زهكش در بسياري از اراضي كشاورزي, وجود سازندهاي ميوسن در منطقه از عوامل اصلي تخريب اراضي در منطقه مي باشند.

 

 

ژئومورفولوژی

ژئومورفولوژي يکي از شاخه هاي جغرافياي طبيعي و از پايه هاي اساسي علوم جغرافيا است که با ايجاد پل و گذرگاهي با ساير رشته هاي علوم طبيعي و زمين پيوند خورده است. ژئومورفولوژي ترکيبي از سه واژه ژئو به معناي زمين، مورف به معناي شکل، لوژي به معناي شناسايي مي باشد. به نظر مي رسد علم اشکال زمين که معادل فارسي آن است از عنوان پيکر زمين شناسي که قبلاً به کار مي رفت و ريخت شناسي که در حال حاضر براي ترجمه به فارسي اين کلمه انتخاب شده است، مناسبتر است. ظاهراً آنچه از کلمه ترکيبي ژئومورفولوژي استنباط مي گردد، توصيف شکل هندسي ناهمواريهاي پوسته زمين است و اين بحث توپوگرافي را در نظر مي گيرد که خود شاخه اي از ژئومورفولوژي است.
خلاصه کلام، در قلمرو دانش ژئومورفولوژي، علاوه بر اينکه به توصيف صحيح، کامل و ژنتيک اشکال ناهمواريها توجه خواهيم داشت، در منشاء و کيفيت و عوامل بي شماري که در تغيير اشکال و يا در شکل گيري نوين پوسته زمين موثرند، به تفسير و تبيين خواهيم نشست. منظور از تحليل واژه ژئومورفولوژي تنها تعريف ين علم نبوده بلکه مهم آشنايي بامفهوم، روش و متدلوژي اين دانش است که هرپژوهشگر علوم زمين بايد بر آن احاطه کامل داشته باشد.
مطالعه تاريخچه پيدايش و تحول علم ژئومورفولوژي، نشانگر اين واقعيت است که از نيمه قرن بيستم به اين طرف، توجه به ارتباط پديده هاي درون موضوعي ژئومورفولوژي و نيز رابطه آن با پديده هاي ساير علوم طبيعي و زمين و عوامل انساني سبب شد که ژئومورفولوژي با جهش خاصي درراه توسعه و پيشترفت حرکت کند و با ايجاد مناسباتي بين پديده هاي مورفولوژي و داده هاي انساني بر جنبه کاربردي آن در برنامه ريزي ها و عمران هاي ناحيه اي تاکيدشود.
 حال لازم است ژئومورفولوژي بارشته هاي ديگري مانند اقليم شناسي، زمين شناسي، گياه شناسي، اکولوژي، خاکشناسي، هيدروژئولوژي در ارتباط باشد تا بتواند تمام مسائل در يک اکوسيستم را در نظر گرفته و با هماهنگي با ساير رشته هاي علمي در طرح هاي جامع زمين شناسي، مرتع داري، آبخيزداري، بيابان زدايي، جنگل داري، محيط زيست و به طورکلي آمايش سرزمين نقش خود را ايفا کند.
اميد آنکه مطالب مورد بررسي در اين مجموعه مورد استفاده دانشجويان و کارشناسان علوم زمين و  جغرافيا وساير علاقه مندان قرار بگيرد.
تاريخچه پيدايش و تحول علم ژئومورفولوژي:

قديمي ترين اطلاعات مربوط به مسائل ژئومورفولوژي را، با مفهوم و تعبير علمي و مدرن در آثار ارسطو مي توان يافت. ارسطو در سال324 قبل از ميلاد آناتومي، فيزيولوژي مقايسه اي، منطق، تاريخ فلسفه و زمين شناسي را بوجود آورد. او اولين کسي است که در موردگسترش دلتاي رودخانه ها و به جا گذاري رسوبات در درياها، مطالبي را بيان داشته و زمين را به عنوان کره اي که دائما در حال تحول است توصيف مي کند. به نظر ارسطو، تحول شکل زمين يا آرام و دائمي بوده و يا به طرز ناگهاني و در اثر بروز پديده هايي شديد انجام مي گيرد. درباره علل اين تحول از عمل رودخانه ها و درياها بحث شده که منجر به تسطيح اجتناب ناپذير کره زمين مي شود.
حدود يک قرن پس از ارسطو، اراتوستن فيلسوف و رياضي دان يوناني، نظراتي در مورد تحول چهره زمين در رابطه با اعمال رودخانه ها و درياها بيان داشته و نتيجه اثرات آنها را در هموار شدن زمين نشان داده است.
برناردپاليسي از دانشمندان عصر رنسانس در رابطه با مسائل ژئومورفولوژي افکار مدرني بيان مي کند که به برخي از آنها اشاره مي کنيم:
   a.بين اعمال نيروهاي داخلي و خارجي يک رقابت منطقي وجود دارد که اولي منجر به پيدايش کوهها و دومي منتهي به تخريب و هموار شدن آنها مي گردد.
   b.با توجه به تنش کند کننده اي که گياهان دربرابر جريان آبها دارند، رقابت بين گياهان و اعمال تخريبي آبهاي روان مشخص مي شود. در اين رابطه فکر کاشتن درختان براي جلوگيري از فرسايش به خوبي مشخص مي شود.
   c.پديده هاي بيروني در فراهم آوردن موادي که سنگها را توليد مي کنند، نقش موثري دارند.
   d.بين پيدايش و تغيير شکل ناهمواريها و توليد خاکها، يعني عوامل ژئومورفولوژيک و خاک شناسي، روابط خاصي وجود دارد. 

مفاهيم ژئومورفولوژي نوين وژئومورفولوژي کاربردي:

 

ژئومورفولوژي کاربردي پس از توصيف منطقي و ژنتيک پديده ها و طبقه بندي موضوعات بر مبناي آن به تفسير و توضيح علمي و منطقي آنها مي پردازد. حالت ژنتيک پديده ها يکي از مهمترين ويژگي هايي است که در ژئومورفولوژي نوين با اهميت خاصي مورد توجه قرار مي گيرد. جنبه کاربردي ژئومورفولوژي با همين خصوصيات ژنتيکي در ارتباط است، زيرا ژنتيک در مورفولوژي، تدوين اصول و قواعد پيدايش اشکال مختلف ناهمواريها و شکل بندي و تحول بعدي آنها را به صورت منطقي و مستدل، امکان پذير مي سازد. تدوين اين قواعد بر اساس تغيير پذيري اشکال زمين با آهنگ هاي متفاوت انجام مي شود.

 

 

 

 

علل تغييرات اشکال زمين را بايد در نيروهايي جستجو کرد که دردو طرف پوسته به آن فشار مي آورند و سخت با يکديگر در ارتباط هستند. اگر از برخي نيروهاي دروني سانحه بار مانند زمين لرزه ها، آتشفشان هاو .... صرفه نظر شود، مي توان چنين نتيجه گيري کرد که نيروهاي بيروني در تخريب و ايجاد تغييرات عمده اشکال ناهمواريهاي روي زمين مداخله دائمي دارند. انسان از مدتها قبل با اين تغييرات و ويرانيهاي حاصل از آنها آشنايي پيدا کرده و حتي براي جلوگيري از خطرات يا نتايج زيان بار آنها به فکر چاره و مقابله نيز افتاده است. اما خود انسان، در اکثر موارد، در تغيير اين پوسته، نقش موثري دارد. آگاهي از تغييرات اشکال پوسته زمين و نحوه آنها و نيروهايي که موجب اين تغييرات مي شود، مقدمات موضوعات ژئومورفولوژي کاربردي را فراهم مي آورد. همچنين ژئومورفولوژي در مقياس وسيعي با فعاليتهاي انسانها و مسائل آنها مرتبط است. براي اينکه فعاليت هاي وي بازدهي دلخواهي داشته باشد، بايد متناسب با ديناميک محيط و با در نظر گرفتن نقش عوامل مورفوژنيک تنظيم شود. در اينجاست که مطالعات ژئومورفولوژي که بر اساس مفاهيم جديد آن انجام شده است، با فراهم آوردن اطلاعات دقيق از مورفوديناميک محيط و شناخت مناطق با ثبات و يا ناپايدار و محاسبه ميزان پايداري و يا آسيب پذيري آن در ارتباط با نوع فعاليت، در خدمت انسان قرار مي گيرد. در اين صورت ژئومورفولوژي دقيقا مفهوم کاربردي را، به معني واقعي کلمه پيدا مي کندو مي تواند بسياري از مشکلات را که در برنامه ريزي هاي عمران ناحيه اي در زمينه هاي مختلف، از قبيل عمران، توسعه کشاورزي، جاده ها، سد سازي، استخراج معادن، مديريت محيط طبيعي مطرح مي شود، حل کرده و پاسخ هاي مناسب را براي مسائل متعددي که در اين رابطه عنوان مي شود، فراهم آورد.
  
به همين جهت بعد از جنگ جهاني دوم ژئومورفولوژي کاربردي، در اغلب کشورهاي جهان با روش سيستماتيک و با اهميت خاصي مورد توجه قرار گرفته است و بررسي عوامل گوناگون را بطور ترکيبي مد نظر مي گيرد و مي تواند پاسخگوي نيازهاي برنامه هاي کشاورزي، ساختماني، عمراني و.... باشد.
  
ژئومورفولوژي و موضوعات مورد مطالعه در قلمرو کره زمين:

ژئومورفولوژي شاخه اي از علوم طبيعي و زمين است و موضوع ويژه مطالعه آن سطح تماس مي باشد که محل برخورد قلمروي سه گانه آبي، گازي و جامد است. نيروهايي که از درون ليتوسفر سرچشمه مي گيرند و نيز نيروهايي که در خارج از آن بدست مي آيند، در اين سطح متعادل شده و انعکاس مي يابند.ژئومورفولوژي وظيفه دارد که نحوه تعادل و انعکاس اين انرژي ها را مطالعه و بررسي کرده و مشخص مي کند که هنگام تغيير يافتن اين تعادل، حالت سطح مذکور چگونه تغيير مي يابد. در اين قلمرو شاخه هاي ديگري نيز که به نحو خاصي با آن در رابطه بوده و حالت ديگري از تعادل نيروهاي ياد شده را مورد توجه قرار مي دهد به مطالعه و بررسي مشغول مي باشند. به طور کلي، ذات طبيعت با پيوندها و رابطه ها مشخص بوده و بريدگي ها و جدائي ها را، که متخصصان براي سهولت کار خود، به طور قرار دادي به وجود مي آورند، نمي پذيرد.

منبع:ngdir.ir

ادامه مطلب سنجش از دور

طيف الكترومغناطيس:

تابش الكترومغناطيسي(Electro-Magnetic Radiation) بعلت اتمها و مولکولهاي موجود در مواد مي باشد. اتمها حاوي هسته‌هايي با بار مثبت بوده که توسط الکترون‌هاي اربيتالي در برگرفته شده اند که داراي تراز مجزاي انرژي ميباشند. انتقال الکترونها از ترازي به تراز ديگر باعث تابش اشعه هايي با طول موجهاي مجزا مي شود. در نتيجه طيفي بنام طيف الكترومغناطيسي ايجاد ميشود. اين طيف (EMR) که از يک شيء بازتاب مي‌يابد، منبع معمول داده هاي سنجش از دور است

 

.

در سنجش از دور، طبقه بندي امواج الكترومغناطيسي بر اساس موقعيت طول موج آنها در طيف الكترومغناطيس انجام مي‌گيرد. متداول‌ترين واحدي كه براي اندازه گيري طول موج در طيف الكترومغناطيس مورد استفاده قرار مي گيرد، ميكرومتر است. يك ميكرومتر معادل يك ميليونيم متر مي باشد. همچنين بايد توجه داشت كه بخشهاي طيف الكترومغناطيسي به كار رفته در سنجش از دور در امتداد يك طيف پيوسته قرار مي گيرند كه مقدار آنها نسبت به يكديگر تا حد توان ده(بطور پي در پي) تفاوت دارد.
  فناوري سنجش از دور باعث از محدوده وسيعي در طيف الکترومغناطيسي شامل امواجي با طول موج بسيار کوتاه(اشعه گاما) تا بسيار بلند(امواج راديويي) مي‌شود.
   محدوده طول موج طيف الکترومغناطيس داراي محدوده‌اي با اسامي متفاوت از اشعه گاما، اشعه X، اشعه فرابنفش، نور مرئي، اشعه مادون قرمز تا امواج راديويي‌(بترتيب از طول موج‌هاي کوتاهتر به بلندتر) مي‌باشد. بخش مرئي چنين نموداري بي نهايت كوچك است، زيرا حساسيت طيفي چشم انسان بين 4/0 ميكرومتر تا

7/0 ميكرومتر است. بطوريكه رنگ آبي تقريباً بين طول موج 4/0 ميكرومتر تا 5/0 ميكرومتر، رنگ سبز تقريباً بين طول موج 5/0 ميكرومتر تا 6/0 ميكرومتر و رنگ قرمز تقريباً بين طول موج 6/0 ميكرومتر تا 7/0 ميكرومتر مي باشد.
  محدوده طيف الکترومغناطيس قابل ديد توسط چشم انسان(سيگنال‌ها از طريق گيرنده هاي چشم به مغز برده مي‌شود و تفاوت بين آنها، حس تشخيص رنگ‌ها را به انسان مي دهد). 
  انرژي ماوراء بنفش به انتهاي نور آبي بخش طيف مرئي متصل است. در انتهاي نور قرمز محدوده ‌طيف مرئي، سه نوع امواج مادون قرمز وجود دارد كه عبارت هستند از:
   1) مادون قرمز نزديك: از 7/0 ميكرومتر تا 3/1 ميكرومتر
   2) مادون قرمز مياني: از 3/1 ميكرومتر تا 3 ميكرومتر
   3) مادون قرمز حرارتي: بيش از 3 ميكرومتر.
 در طول موجهاي بيشتر (1 ميلي متر تا 1 متر)، بخش امواج كوتاه(ميکروويو) طيف وجود دارد.
  اكثر سيستم هاي سنجش متداول در يك يا چندين بخش از قسمتهاي مرئي، مادون قرمز يا ميكروويو طيف الكترومغناطيس فعاليت مي كنند. به عبارت ديگر هر يك از سيستم هاي سنجنده(Sensor) به نواحي خاصي از طيف الكترومغناطيس حساس بوده و قسمتي از خصوصيات طيفي اجسام را ثبت مي كنند.

 به عنوان مثال دستگاههاي عكسبرداري معمولي نسبت به انرژي نور مرئي و نزديك به آن يعني طول موج هاي 3/0 تا 2/1 ميكرون حساسيت دارند؛ سنجنده هاي اسكن كننده مادون قرمز حرارتي عموماً ‌به طول موجهاي بين 1 تا 2 ميكرون و دستگاههاي رادار به باندهايي با طول موجهاي خيلي بلندتر(ميلي متر و متر) حساس هستند.
 ارتباط بين طول موج با انرژي و فركانس: طول موج کوتاهتر، انرژي و فرکانس بيشتر و بالعکس.
 ارتباط بين طول موج با انرژي وفركانس: بيشترين انرژي و فركانس و امواج با طول موج كوتاه درمحدوده مرئي قرار دارد.

منبع: http://ngdir.ir

سنجش از دور

 

در سال 1972 اولين سري ماهواره هاي لندست با دوربين و سنجنده هاي RBV ، MSS و TM در چهار و هفت باند توسط ايالات متحده آمريكا در مدار زمين قرار گرفته و تصاوير حاصله در اختيار هزاران محقق قرار داده شد. از اين مرحله كه تصويربرداري از حالت آنالوگ خارج و بصورت رقومي درآمد، دريچه اي جديد براي پردازش تصاوير و نهايتاً تعبير و تفسير آنها به روي بشر گشوده شد.

 

 

  شوروي سابق كه در بهره برداري از ماهواره هاي تصويربرداري بصورت آنالوگ سابقه ديرينه‌اي داشت با پرتاب سري ماهواره‌هاي كاسموس در پي تصويربرداري بصورت رقومي برآمد و بدين ترتيب بطور اعجاب انگيزي صحنه رقابت براي ساير ملل فراهم شد.
   فرانسه در سال 1986 اولين سري ماهواره هاي spot را با قدرت تفكيك 10 و 20 متر (درسه باند) و هندوستان سري ماهواره هاي IRS را در سال 1988، ژاپن سري ماهواره هاي MOS را در سال 1990، آژانس فضايي اروپا سري ماهواره هاي ERS را در سال 1991 و كانادا سري ماهواره هاي Radar-Sat را در سال 1995 در مدار زمين قرار دادند.
   اكنون بسياري از كشورهاي جهان با درك اهميت دستيابي به تكنولوژي هاي فضايي جهت بهره برداري‌هاي صلح آميز از منابع زمين و حفظ امنيت ملي خود به طرق گوناگون اقدام نموده و به موفقيت هاي مهمي نيز دست يافته اند كه از اين ميان مي توان كره شمالي با پرتاب ماهواره KOM-SAT در سال 1998، مشاركت برزيل و چين جهت پرتاب ماهواره CBERS در سال 1996و مشاركت كشورهاي مختلف در طراحي، ساخت و پرتاب انواع ماهواره را نام برد.
   حاصل پرتاب اين ماهواره ها، تهيه ميليونها تصوير از زمين بوده است كه در اختيار هزاران محقق و مؤسسه تحقيقاتي قرار گرفته و با پردازش و تعبير و تفسير آنها، اهميت و كاربردهاي علوم و تكنولوژي فضايي آشكارشده است. اين علوم قادر به پيش بيني بروز حوادث غيرمترقبه و هشدارهاي لازم، آشكارسازي فعاليت هاي مخاطره آميز زيست‌محيطي و كاهش اثرات ناشي از آنها، مديريت فرسايش ساحلي، پيش بيني فصلي و سالانه آب و هوا و بررسي اثر آنها بر كشاورزي، خشكسالي و پيشروي كوير، برنامه ريزي و مديريت منابع طبيعي نظير معادن، جنگل، مراتع، ماهيگيري، وحوش و حوادث مخاطره آميز، مديريت آب آشاميدني، آشكارسازي آلودگي آب و جلوگيري از امراض، تهيه انواع نقشه هاي موضوعي و كارتوگرافي در مقياس هاي گوناگون مي باشند.
سنجش از دورچيست؟
 بطوركلي Remote Sensing يا سنجش از دور را ميتوان تكنولوژي كسب اطلاعات و تصويربرداري از زمين با استفاده از تجهيزات هوانوردي مثل هواپيما، بالن يا تجهيزات فضايي مثل ماهواره ناميد. به عبارت ديگر سنجش از دور علم و هنر بدست آوردن اطلاعات در مورد هر موضوع تحت بررسي به وسيله ابزاري است كه در تماس فيزيكي با آن نباشد. مزيت برتر اطلاعات ماهواره اي نسبت به ساير منابع اطلاعاتي، پوشش تكراري آنها از نواحي معين با فاصله زماني مشخص است. در سنجش از دور، انتقال اطلاعات با استفاده از تشعشعات الکترو مغناطيسي(EMR) انجام مي گيرد.
   تصوير فوق بطور شماتيك فرآيند كلي و عناصر مؤثر در سنجش از دور الكترومغناطيسي منابع زمين را نشان مي دهد. دو فرآيند مبنايي، شامل اخذ داده و تجزيه و تحليل آنهاست.
   A - منبع انرژي
   B - انتشار انرژي از ميان جو
   C - فعل و انفعالات انرژي بر اثر برخورد با عوارض سطحي زمين
   D - سنجنده هاي هوايي و يا فضايي
   E - انتقال اطلاعات كسب شده
   F - دريافت اطلاعات اوليه و توليد داده بصورت رقومي و يا تصويري
   G - فرآيند تجزيه و تحليل داده، شامل بررسي و تعبير و تفسير داده ها با بكارگيري وسايل مختلف ديداري و كامپيوتري به منظور آناليز داده هاي حاصل از سنجنده.
   تجزيه و تحليل كننده (user) با كمك داده هايي كه توسط سنجنده جمع آوري شده اطلاعات مربوط به نوع، ميزان، موقعيت و شرايط منابع مختلف زمين را استخراج مي نمايد، سپس اين اطلاعات( بصورت نقشه ها، جداول چاپي يا فايل‌هاي كامپيوتري) با لايه هاي ديگر اطلاعات در يك سيستم اطلاعات جغرافيايي(GIS) ادغام و براي مصرف كاربران آماده مي‌شود.

 

 منبع: http://ngdir.ir

دهمین کنگره علوم خاک ایران

معرفی GPS

معرفی GPS

 

     GPS ( Global Positioning System ) يک سيستم هدايت (ناوبري) ماهواره اي اســت شـامل شبکه اي از 24 ماهواره درگردش که درفاصله 11 هزارمايلي و در شش مدارمختلف قراردارند .

     اين ماهوارها درعرض 24 ساعت دوبار کامل بـــرگرد زميــن مي گردنــــــد . (باسرعتي درحدود 108 مايل درثانيه ) ماهوارهاي GPS به نام NAVSTAR شناخته مي شوند .

     با استفاده از حداقل سه ماهواره يا بيشتر ، GPS مي تواند طول و عرض جغرافيايي مکان خود را تعيين نمايد . (که آن را تعيين دو بعدي مي نامند .) و با تبادل با چهار ( و يا بيشتر ) ماهواره يک GPS مي تواند موقعيت سه بعدي مکان خود را تعيين نمايد که شامل طول و عرض جغرافيايي و ارتفاع مي باشد .

    با انجام پشت سر هم اين محاسبات ، GPS مي تواند سرعت و جهت حرکت خود را نيز به دقت مشخص نمايد .يک گيرنده GPS نه تنها ماهواره هاي قابل استفاده را تشخيص مي دهد بلکه مکان آنها را درآسمان نيز تعين مي کند . ( ارتفاع و زاويه ).

 

عرض تبریک

ولادت حضرت فاطمه زهرا(س) و سلاله پاکش حضرت امام خميني(ره)را به  تمامي اساتيد و دانشجويان محترم تبريک و تهنيت عرض مي نماييم

 

 

شوراي مديريت انجمن علمي دانشجويي گروه مهندسي علوم خاک دانشگاه تهران

عرض تسلیت

مفتاح رموز اسم اعظم زهراست

تاج شرف آدم و خاتم زهراست

فرمود نبي ام ابيها زيرا

اصل سبب خلقت عالم زهراست

 

شهادت حضرت فاطمه زهرا(س)را به  تمامي اساتيد و دانشجويان محترم  تسليت عرض مي نماييم

 

شوراي مديريت انجمن علمي دانشجويي گروه مهندسي علوم خاک دانشگاه تهران

Soil Profiles

The soil profile is the vertical display of soil horizons.  The description below is a generic, fully developed soil  

Figure SS. A Typical Soil Profile (after Oberlander & Muller, 1987

 

                

O Horizon

At the top of the profile is the O horizon. The O horizon is primarily composed of organic matter. Fresh litter is found at the surface, while at depth all signs of vegetation structure has been destroyed by decomposition. The decomposed organic matter, or humus, enriches the soil with nutrients  (nitrogen, potassium, etc.), aids soil structure  (acts to bind particles) , and enhances soil moisture retention

 

A Horizon

Beneath the O horizon is the A horizon. The A horizon marks the beginning of the true mineral soil. In this horizon organic material mixes with inorganic products of weathering. The A horizon typically is dark colored horizon due to the presence organic matter. Eluviation, the removal of inorganic and organic substances from a horizon by leaching occurs in the A horizon. Eluviation is driven by the downward movement of soil water

 

E Horizon

The E horizon generally is a light-colored horizon with eluviation being the dominant process. Leaching, or the removal of clay particles, organic matter, and/or oxides of iron and aluminum is active in this horizon.  Under coniferous forests, the E horizon often has a high concentration of quartz giving the horizon an ashy-gray appearance

B Horizon

 

Beneath the E horizon lies the B horizon. The B horizon is a zone of illuviation where downward moving, especially fine material, is accumulated.  The accumulation of fine material leads to the creation of a dense layer in the soil. In some soils the B horizon is enriched with calcium carbonate in the form of nodules or as a layer. This occurs when the carbonate precipitates out of downward moving soil water or from capillary action. The diagram below illustrates the effect of climate on eluviation and illuviation. Eluviation is significant in humid climates where ample precipitation exists and a surplus in the water balance occurs. Illuvial layers are found low in the soil profile. Illuvial zones are found closer to the surface in semiarid and arid climates where precipitation is scarce. Capillary action brings cations like calcium and sodium dissolved in soil water upwards where they precipitate from the water

 

Figure SS. Eluviation and illuviation under humid, semiarid and arid conditions (after Marsh, 1987

 

C Horizon

The C horizon represents the soil parent material, either created in situ or transported into its present location. Beneath the C horizon lies bedrock

 

Figure SS. Glacial till exposed in a moraine; a typical parent material for soils in the central United States (Image Source: Agriculture Agri-Food Canada. Used with permission

 

 

The preceding paragraphs describe a generic soil profile, yet not all soils have each one of the horizons, nor are they all the same with respect to thickness composition and structure. Newly formed "immature" soils may only have an O-A-C sequence while older more "mature" soils display the full profile of horizons as described above. The particular compositional, structural and chemical composition of the soil depends on the various factors that influence soil formation

 

Soil Properties

Soils can be enormously complex systems of organic and inorganic components. Here, we'll concentrate on a few of the most significant properties, texture, structure, color, and chemistry

Figure SS. Loamy agricultural soil (Source NRCS Used with permission

 

 

 

 

 

Soil Texture

Soil texture refers to the relative proportion of sand, silt and clay size particles in a sample of soil. Clay size particles are the smallest being less than .002 mm in size. Silt is a medium size particle falling between .002 and .05 mm in size. The largest particle is sand with diameters between .05 for fine sand to 2.0 mm for very coarse sand. Soils that are dominated by clay are called fine textured soils while those dominated by larger particles are referred to as coarse textured soils. Soil scientists group soil textures into soil texture classes. A soil texture triangle is used to classify the texture class

 

 

 

 

 

 

The sides of the soil texture triangle are scaled for the percentages of sand, silt, and clay. Clay percentages on the left side of the triangle are read from left to right across the triangle dashed lines). Silt runs from the top to the bottom along the right side and is read from the upper right to lower left (light, dotted lines). The percentage of sand increases from right to left along the base of the triangle. Sand is read from the lower right towards the upper left portion of the triangle (bold, solid lines). The boundaries of the soil texture classes are highlighted in blue. The intersection of the three sizes on the triangle give the texture class. For instance, if you have a soil with 20% clay, 60% silt,

and 20% sand it falls in the "silt loam" class

  

Soil texture effects many other properties like structure, chemistry, and most notably, soil porosity, and permeability. Soil porosity refers to the amount of pore, or open space between soil particles. Pores are created by the contacts made between irregular shaped soil particles. Fine textured soil has more pore space than coarse textured because you can pack more small particles into a unit volume than larger ones. More particles in a unit volume creates more contacts between the irregular shaped surfaces and hence more pore space. As a result, fine textured clay soils hold more water than coarse textured sandy soils. Permeability is the degree of connectivity between soil pores. A highly permeable soil is one in which water runs through it quite readily. Coarse textured soils tend to have large, well-connected pore spaces and hence high permeability

Soil Structure

Soil structure is the way soil particles aggregate together into what are called peds. Peds come in a variety of shapes depending on the texture, composition, and environment

 

 

Figure SS. Common soil structure forms

Granular, or crumb structures, look like cookie crumbs. They tend to form an open structure that allows water and air to penetrate the soil. Platy structure looks like stacks of dinner plates overlaying one another. Platy structure tends to impede the downward movement of water and plant roots through the soil. Therefore, open structures tend to be better agricultural soils

Bulk density of a soil is the mass per unit volume including the pore space. Bulk density increases with clay content and is considered a measure of the compactness of the soil. The greater the bulk density, the more compact the soil. Compact soils have low permeability, inhibiting the movement of water. The use of heavy agricultural equipment can cause compaction of soil, especially in wet clay soil. Soil compaction results in reduced infiltration and increase runoff and erosion

 

Soil Chemistry

As plant material dies and decays it adds organic matter in the form of humus to the soil. Humus improves soil moisture retention while affecting soil chemistry. Cations such as calcium, magnesium, sodium, and potassium are attracted and held to humus. These cations are rather weakly held to the humus and can be replaced by metallic ions like iron and aluminum, releasing them into the soil for plants to use. Soils with the ability to absorb and retain exchangeable cations have a high cation-exchange capacity. Soils with a high cation-exchange capacity are more fertile than those with a low exchange capacity

Hydrogen ion concentration in the soil is measured in terms of the pH scale.  Soil pH ranges from 3 to 10. Pure water has a pH of 7 which is considered neutral, pH values greater than seven are considered basic or alkaline, below seven acidic. Most good agricultural soils have a pH between 5 and 7. Though acidic soils pose a problem for agriculture due to their lack of nutrients, alkaline soils can pose a problem as well. Alkaline soils may contain appreciable amounts of sodium that exceed the tolerances of plants, contribute to high bulk density and poor soil structure. Alkaline soils are common in semiarid regions

 

 

Figure SS. Soil pH

نمونه ای از رده بندی یک خاک انتی سول

 

 

 

SOIL PROFILE DESCRIPTION     Profile: YH002        Unit: MSA31           LAJA ANDEVALO-  ORIENTAL

 

 

 

Sheet/Grid: 959 /                                                                           
Location: Provincia de Huelva
Survey Area: Catalogo Project
Author(s):        

Clasification FAO: Lithic Leptosol
Clasification USDA: Xerorthent

Soil Climate: xeric thermic
Topography: hilly
Element/Pos: slope
Micro Top: even
Land Use: agroforestry system
Vegetation: evergreen forest
Species:

Parent Material: marine deposits deriving from shale (Carboniferous)
Eff. Soil Depth: 0 -25cm
Rock Outcrops: many
Surface Stones: abundant stones 
Erosion: moderate

Drainage: well
Watertable: not observed
Flooding:
Moist Cond:

 

 

Coord: N-37º33'30''/W-006º56'38''

Elevation: 170 m
Date: 10-03-1976

Land Form: hill
Slope: 0.7 - 2%

Human Infl: no influence
Grasscover:

Sealing/Crusting: nil

 

 
Remarks: LAJA ANDEVALO ORIENTAL Compilec by J. Crompvoest. 1992 J. Naranjo. 1977. Planificación Ecalógica con Vistas a un Plan de Ordenación de Suelos en Santa Olalla de Cala. Huelva. Sevilla.

 

 

Horizon

Depth, cm

Morphological Description

---

A1	0-9	Yellowish brown (10YR 5/4) (dry) and Dark brown to brown (10YR 4/3) (moist); loam; weak fine crumb structure; loose in dray and very friable in moist, non plastic in wet; many fine roots; field pH: 5.70; clear boundary.
R	9 +

---

 

SOIL ANALYSIS RESULTS   Profile: YH002                                                                                 

 

Sample

Depth

pH

CE

P

C

N

CaCO3

CaSO4

CEC

Ca

Mg

K

Na

H

Al

PSB

K fixed

H20

X

Total

Act.

cm

mS/cm

ppm

weight %

meq/100 g soil

%

A

0-9

5.70

4.10

1.63

0.15

9.80

6.00

2.00

0.10

0.40

86.00

 

 Particle size (weight )                                                               %

 

 

Muestra	Very coarse sand	Coarse sand	Medium sand	Fine sand	Very fine sand	Sand	Coarse silt	Fine silt	Silt	Clay	CEC Clay
					weight %
A						34.00			38.00	25.00

---

 

 

 

               

 

 Soil landscape                                                                       Soil profile                           

بررسی اثرات گیاه پالایی بر تجزیه زیستی آلاینده های نفتی در خاک

بررسي  اثرات گياه پالايي بر تجزيه زيستي آلاينده هاي نفتي در خاک  

 

از قرن گذشته، روش زندگي کشورهاي پيشرفته و حتي در حال توسعه تغيير يافت که اين تغيير همراه با توليد ضايعات بسيار زياد، بهره برداري غير اصولي از منابع طبيعي، تغيير محيط زيست همراه با از دست دادن زيستگاه ها و آلوده کردن آب و هوا و خاک بود.

گياه پالايي تکنولوژي به وجود آمده بر اساس ترکيب فعاليت گياهان و جامعه ميکروبي همراه آن براي تجزيه،انتقال،غيرفعال کردن و ايموبيليزه کردن(آلي کردن) ترکيبات آلاينده خاک و آبهاي زيرزميني مي باشد.

مکانيزم سيستم گياه پالايي بر اساس تجزيه ريزوسفري،افزايش در تعداد و فعاليت ميکروبي خاک از طريق آزادسازي مواد غذايي توسط گياهان مي باشد.اين سناريو توسط محققين بسياري پيشنهاد شده است.اخيرا نشان دادند که ترشحات ريشه اي تعداد باکتري هاي خاک را افزايش مي دهد و همچنين تجزيهPAHs در خاک را ارتقاء مي دهند.

در ريزوسفر فرآيند هايي وجود دارد که انتقال و زيست فراهمي ترکيبات هيدروکربن­هاي آروماتيک چندحلقه اي[1](PAHs)را فراهم مي کنند. و اين فرآيند ها در خاکهاي کشت شده پيچيده تر از خاکهاي بدون گياه مي باشد. بسياري از  PAHs در غلظت هاي کم هم براي سلامتي خطرناک هستند بطوري­که يک افزايش اندکي در تجزيه زيستي آنها مي تواند بسيار با اهميت باشد.

مکانيزم هاي افزايش تجزيه در ريزوسفر شناخته نشده اند و توضيح اين مکانيزم­ها احتمالا به پيچيدگي محيطي که اين فرآيندها در آن اتفاق مي افتد مرتبط مي شود.اين توضيحات شامل تاثير مستقيم آنزيم هاي گياهي(Gramss and Rudeschko, 1998)،تاثير غيرمستقيم افزايش تهويه در نتيجه کانال هاي ريشه اي و مصرف آب،افزايش فعاليت هاي ميکروبي و تجزيه، در نتيجه کربن حاصل از ترشحات ريشه اي، تاثير غيرمشخص تغييراتpH ، پتانسيل اسمزي، پتانسل رداکس، فشار جزئي اکسيژن و دي اکسيدکربن مي باشد(Curl and Truelove, 1986).

مکانهاي آلوده اغلب داراي جمعيت بيشتري از ريزجانداران تجزيه کننده آلاينده هاي آلي نسبت به مکانهاي غير آلوده مي باشند. زيرا ريزجانداران مسئول تجزيه آلاينده ها بدليل اينکه مدت زمان طولاني در معرض آلاينده ها قرار گرفته اند با محيط تطبيق پيدا کرده اند و تاثير تنش هاي محيطي باعث انتخاب آنها گرديده است (متمايز شده اند) (Heitkamp et al., 1998).

انواع آلاينده هاي نفتي

 

هیدرو کربن­های نفتی به فرم گاز مانند گاز طبیعی،به فرم مایع مانند نفت خام و به فرم جامد مانند قیر و آسفالت پیدا می شوند. و به طور کلی مخلوطی از کلاسهای متنوعی از ترکیبات هیدروکربنی
 می باشند Lyons, 1996)).کلاسهای ترکیبات نفتی شامل آلکانها، آروماتیکها و هیدروکربنهای حلقوی آروماتیک(PAHs) می باشند. (Committee on In Situ Bioremediation et al., 1993; Mackay, 1991)

.ترکیبات غیر هیدروکربنی نفت شامل سولفور ،نیتروژن ،اکسیژن به همراه مقدار کمی از فلزات شامل کادمیم، وانادیم، جیوه، نیکل، سدیم و پتاسیم می باشدBaxaendell, 1983)).           

 آلکانها ترکیباتی هستند متشکل از کربن و هیدروژن که بصورت خطی یا زنجیردار و حتی بصورت ساختمان حلقوی وجود دارد. (Lide, 1990; Mackay, 1991)  متان، اتان، پروپان، بوتان،  پنتان، هگزان چندین نمونه از آلکانهای نرمال هستند. که در تعداد کربن های هر مولکول با هم اختلاف دارند. 

هیدروکربن­های آروماتیک کلاسی از ترکیباتی متشکل از یک حلقه بنزن که شامل 6 مولکول کربن پیوند یافته با یکدیگر در یک حلقه با سه پیوند دوگانه و یک اتم هیدروژن برای هر اتم کربن
 می باشد. .(Mc. Murry, 1986)

ترکیب دو یا تعداد بیشتری از حلقه های بنزن باعث تشکیل هیدروکربن­های آروماتیک چند
حلقه ای می شود .(Wetzel et al., 1997)این مواد شیمیایی به طور کلی در غلظت­های کم تقریبا در هر جایی از محیط اطراف و به طور بیشتر در مکانهایی که سوختها سوزانده می شوند پیدا
می شوند, Oackay, 1991).(Wetzel et al., 1997.

نقش گیاهان در افزایش زیست فراهمی آلاینده ها

گياهان با تغيير قابليت دسترسي يونهاي جذب شده بوسيله تغيير pH در ريزوسفر از طريق پمپاژ پروتون و ترکيبات فنلي به خارج از سلولهاي ريشه نقش مهمي در زيست فراهمي آلاينده ها دارند. ترکيبات قابل تبادل و بخشهاي جذب شده بوسیله گیاه بيانگر غلظتي از عناصر هستند که به آساني براي جذب بوسيله گياهان قابل دسترس هستند.

در ریزوسفر فرآیند هایی وجود دارد که انتقال و زیست فراهمی ترکیبات  PAHsرا فراهم
 می کنند. و این فرآیند ها در خاکهای کشت شده پیچیده تر از خاکهای بدون گیاه می باشد.    

 

پاسخ جامعه میکروبی خاک در طول گیاه پالایی خاکهای آلوده

Johenson و همکاران (2005) پاسخ جامعه میکروبی خاک را در طول گیاه پالایی هیدروکربنهای آروماتیک حلقوی (PAHs) در آزمایشگاه مقایسه نمودند و نشان دادند که تیمارهای دریافت کننده مایه تلقیح باعث افزایش زیست توده میکروبی گردیده است. اما تفاوت معنی داری بین تیمارهای دریافتکننده و غیر دریافت کننده مشاهده نشد و تعداد تجزیه کننده های هیدروکربنهای آروماتیک حلقوی در تیمارهای دریافت کننده مایه تلقیح افزایش یافت و این مدرک مهمی است که فعالیت میکروبی در ریزوسفر ممکن است تجزیه مواد شیمیایی صنعتی پایدار مانند هیدروکربن های آروماتیک حلقوی را افزایش دهد(Joner et al., 2001; Johenson et al., 2004).

 

 

 

 

---

[1]. Polycyclic Aromatic Hydrocarbons  

ملک حسين شهرياري

دانشجوي کارشناسي ارشدگروه مهندسي علوم خاک

 

 

همایش تخصصی جایگاه خاک در محیط زیست و توسعه پایدار

همايش تخصصي

جايگاه خاک در محيط زيست و توسعه پايدار

فراخوان مقاله

محورهاي همايش:

۱-آلودگي و کيفيت خاک

۲-خاک و منابع آلاينده

۳-خاک و آلودگي آب و هوا

۴-فناوري هاي نوين پيشگيري و پايش و حذف آلودگي خاک

۵-خاک و مکان يابي دفن پسماندها

۶-مديريت پايدار خاک و حفاظت محيط زيست

۷-خاک و آمايش سرزمين

۸-خاک و کيفيت موادغذايي و سلامت جامعه

 

برگزارکنندگان:

قطب علمي گروه مهندسي علوم خاک دانشگاه تهران

سازمان حفاظت محيط زيست                                                             انجمن علوم خاک ايران

 

زمان: ۱۷و۱۸آبان ۱۳۸۵

مکان: پرديس کشاورزي و منابع طبيعي

مهلت ارسال مقالات: ۱۳۸۵/۶/۱۵

آدرس پست الکترونيکي دبير خانه: [e-mail] 

اخبار

هیجدهمین کنگره جهانی علوم خاک در ۱۸-۲۴ تیرماه در کشور امریکا برگزار میشود....سایت هیجدهمین کنگره ی جهانی علوم خاک

کلید رده بندی خاک(ویرایش نهم)

فرسایش خاک و طرق مبارزه با آن

جدا شدن ذرات خاک در اثر عوامل مختلف مانند آب ، باد و ... و از دست رفتن آنها را اصطلاحا فرسایش گویند

 

دید کلی

هدر رفتن مایعی آب از خاک به دو صورت کلی انجام می‌شود:

• نفوذ نزولی آب در داخل خاک که از طریق آن آب زاید لایه‌های سطحی خاک دفع می‌گردد.
  
  
• هرزروی آب که در سطح خارجی خاک روان می‌گردد.
  
  نفوذ نزولی آب ، سبب شسته شدن عناصر محلول شده و ممکن است قسمت قابل ملاحظه‌ای از مواد غذایی گیاه را از دسترس ریشه خارج سازد. هرزروی سطحی آب نه تنها سبب اتلاف آب می‌شود، بلکه با شستن ذرات خاکی ممکن است باعث فرسایش خاک گردد. خروج مواد غذایی گیاهی تنها از طریق کشت نباتات و برداشت محصول صورت نگرفته و شسته شدن و فرسایش خاک نیز در این مورد نقش عمده‌ای را بازی می‌کند.
  
  در مواردی که شیب زمین زیاد یا قابلیت نفوذ خاک کم است، قسمت قابل ملاحظه‌ای از آب باران به صورت هرزروی سطحی هدر می‌رود. در چنین مواردی نه تنها خاک و در نتیجه گیاهان از این آب محروم می‌شوند، بلکه مقدار زیادی از ذرات خاک همراه آب هدر رفته، شسته می‌شوند.

فرسایش تشدیدی

فرسایش آبی در واقع یکی از پدیده‌های معمولی زمین شناسی است که بوسیله آن کوهها بتدریج فرسوده شده و دشتها ، دره‌ها و بستر رودخانه‌ها و دلتاها، تشکیل می‌یابند. این نوع فرسایش که به کندی صورت می‌گیرد، فرسایش طبیعی نامیده می‌شود. در صورتی که فرسایش با سرعت خیلی بیشتری انجام شود و حالت تخریبی به خود بگیرد، به آن فرسایش تخریبی گفته می‌شود.

در پدیده فرسایش دو عمل مختلف انجام می‌شود: یکی جدا شدن ذرات و دیگری حمل و تغییر مکان آنها. عواملی مانند انجماد و ذوب متناوب ، جریان آب و ضربانات قطران باران اثر جدا کنندگی داشته و مواد را جهت شسته شدن آماده می‌کنند.

عوامل موثر در میزان فرسایش تسریعی

دو عامل اصلی را می‌توان مسئول وقوع فرسایش تسریعی دانست: از بین رفتن پوشش گیاهی طبیعی خاک و کشت گیاهانی که پوشش گیاهی کافی فراهم ننموده و قسمتی از خاک را برهنه می‌گذارند. کشت نباتات کرتی مانند ذرت و سیب زمینی ، بخصوص اگر کرتها در جهت شیب زمین باشد، پوشش کافی به خاک نداده، فرسایش و از بین رفتن خاک را تشدید می‌کنند.

مقدار کل بارندگی و شدت آن

بارندگی زیاد در صورتی که ریزش آن آرام باشد، فرسایش زیادی ایجاد نمی‌کند، در صورتی که بارانهای شدید حتی به مقدار کم سبب فرسایش زیاد می‌شوند. در فصل سرما که زمین منجمد می‌شود و در فصل رشد گیاهان که پوشش گیاهی انبوه است، بارندگی اثر فرسایشی کمتری دارد.

شیب زمین

شیب زیاد باعث تسریع جریان آب شده و به همان نسبت میزان فرسایش و هدر رفتن آب افزایش پیدا می‌کند. طول شیب نیز اهمیت دارد، چون هر قدر شیب ادامه بیشتری داشته باشد، بر مقدار سیلاب افزوده خواهد شد.

پوشش گیاهی

درختان جنگلی و مرتع موثرترین عوامل محافظ خاک در مقابل فرسایش هستند. نباتات زراعی اثر محافظتی کمتری دارند، ولی این امر در نباتات مختلف یکسان نیست. نباتاتی مانند جو و گندم پوشش نسبتا کافی برای خاک فراهم می‌کنند.

ماهیت خاک

از بین خواص فیزیکی خاک موثر در میزان فرسایش مهمترین آنها قابلیت نفوذ خاک و ثبات ساختمانی خاک است. قابلیت نفوذ خاک به عواملی مانند ثبات ساختمانی ، بافت ، نوع رس ، عمق خاک و وجود لایه‌های غیر قابل نفوذ بستگی دارد. ثبات ساختمانی ذرات خاک سبب می‌شود که علی‌رغم هرزروی سطح آب فرسایش زیادی صورت نگیرد.

نحوه کنترل فرسایش آبی

روشهای مختلفی برای کاهش یا کنترل فرسایش آبی می‌توان بکار برد:

• بطور کلی هر اقدامی مانند شخمهای سطحی و عمقی و اضافه کردن مواد آلی خاک که قدرت جذب آبی خاک را افزایش دهد، هدر رفتن سطحی آب را کاهش می‌دهد.
  
  
• انتخاب نوع نباتات زراعی در کنترل فرسایش اثر زیادی دارد.
  
  
• بالا نگه داشتن سطح حاصلخیزی خاک خود یک نوع عمل محافظتی در مقابل فرسایش است، زیرا تحت این شرایط رشد زیاد نباتات ، علاوه بر بهتر نمودن قابلیت نفوذ آب خاک ، پوشش گیاهی و مواد آلی خاک را بطور قابل ملاحظه افزایش می‌دهند.
  
  
• با دقت در انتخاب روشهای کشت و زرع و نحوه انجام آنها می‌توان با فرسایش خاک مبارزه کرد. در صورتی که شیب زمین تا مسافت زیادی ادامه داشته باشد، بهتر است که نباتات کرتی مانند ذرت با نباتات پوششی مثل گندم و جو بطور یک در میان کشت شوند، تا بدین وسیله از شتاب گرفتن آب جلوگیری شود. این روش کشت را که اصطلاحا کشت نواری گویند، اثرات کاملا مثبتی در حفاظت خاک داشته است.

فرسایش بادی

تخریب خاک از طریق فرسایش بادی بیشتر در مناطق خشک صورت گرفته و گاهی در مناطق مرطوب هم اتفاق می‌افتد. اثر تخریبی باد غالبا خیلی جدی بوده و نه تنها ذرات ریز و حاصلخیز خاک را هدر می‌دهد، بلکه به علت رو بازکردن ریشه گیاهان و یا پوشاندن قسمت هوایی گیاهان با مواد معلق در هوا ، سبب مرگ آنها می‌شود. خشک شدن لایه‌های سطحی خاک به علت کمی آب ، آنها را در خطر فرسایش باد قرار می‌دهد.

عوامل موثر در فرسایش بادی

مهمترین عامل درصد رطوبت خاک است، زیرا خاک مرطوب از این حیث مصون است. عوامل دیگر عبارتند از: سرعت باد ، وضعیت قسمت سطحی خاک ، خصوصیات کلی خاک.

خصویات خاکی مانند ثبات دانه بندی ذرات خاک ، میزان مواد آلی و درصد ذرات خاک همگی در فرسایش پذیری خاک بوسیله باد موثر هستند.

کنترل فرسایش بادی

با توجه به عوامل موثر در میزان فرسایش بادی می‌توان روشهای مبارزه و کنترل را حدس زد. این روشها شامل مرطوب نگه داشتن خاک ، زبر و خشن نمودن سطح خاک و داشتن پوشش گیاهی است. کشت نوارهای نباتی و ایجاد بادشکن‌ها عمود بر جهت وزش باد پیشگیریهای موثری برای فرسایش بادی محسوب می‌شوند. اکثر روشهای بکار رفته ضمن اینکه برای مبارزه با اثر باد منظور می‌شوند، در واقع تا حد زیادی در جهت کنترل درصد خاک نیز عمل می‌کنند.

آینده بحث

زیانهای ناشی از فرسایش به خاک محدود نشده، بلکه ذرات خاک شسته شده و سبب پر شدن کانالهای آبیاری ، سدها و ... نیز می‌گردد. علاوه بر آن خاکهای زمین پست نیز بوسیله یک لایه از لای پوشیده شده و به بهره برداری آن لطمه می‌خورد.

فرسایش خاک نه تنها در عصر حاضر بلکه در طی قرون ، یکی از خطرات جدی و تهدید کننده رفاه و آبادی هر جامعه بوده است. تردیدی نیست پیشرفت و دوام کشاورزی مستلزم بکار بردن روشهای مناسب و موثر برای جلوگیری یا کم کردن میزان شسته شدن و هدر رفتن خاک می‌باشد.

ساختار خاک

خاک‌شناسی

خاکشناسی (Soil Science) دانش مطالعه و طبقه بندی خاک، بر اساس خصوصیات فیزیکی (مانند بافت یا ساختمان)، شیمیایی (مانند هدایت الکتریکی محلول خاک و میزان سدیم موجود) و زیستی آن است.

دانش خاکشناسی خاک را به عنوان ترکیب طبیعی بسیار پیچیده، که از هوازدگی فیزیکی و بیوشیمیایی بوجود آمده مورد بررسی قرار می‌‌دهد. یک پدولوژیست خاک را به عنوان یک ترکیب مطالعه می‌‌کند و کاربرد های آن را مد نظر قرار نمی‌دهد. خاکشناسی به ما کمک می‌‌کند بهترین کاربرد ممکن را برای خاک های مناطق مختلف تعیین نماییم، از آن حفاظت کنیم و کیفیت آن را افزایش دهیم. علاوه بر این، خاکشناسی شیوه‌های کشت بدون خاک گیاهان (کشت هایدروپونیک) را نیز در بر می‌‌گیرد. پژوهشگران رشته خاکشناسی با بررسی مواد و شرایط مورد نیاز زندگی گیاهان، امکان رشد گیاه در محیط های بدون خاک را فراهم می‌‌کنند.

کارشناسان خاکشناس میزان مواد غذایی موجود در خاک های مناطق مختلف را بررسی می‌‌کنند و بهترین راه افزایش میزان مواد مورد نیاز و کاهش آثار سوء موادی که میزان آن از حد طبیعی بیشتر است را بیان می‌‌کنند و در صورتیکه خاک از لحاظ مواد غذایی متعدد دچار کمبود باشد، راه حل های ترکیبی (مانند کود فسفات آمونیوم) ارایه می‌‌دهند.

خاکشناسان می‌‌توانند با شیوه‌های غیر عادی، مثلاً با اضافه نمودن گچ به خاک سدیمی و شستشوی مداوم آن، ساختار شیمیایی و با شخم مناسب و اضافه نمودن کود های گیاهی به خاک، ساختار فیزیکی آن را بهبود بخشند. آنها گیاهان و جاندرانی را که می‌‌توانند باعث بهبود کیفیت خاک از نظر شیمیایی یا فیزیکی شوند را براساس نوع خاک پیشنهاد می‌کنند. مثلاً برای خاک هایی که دارای کمبود نیتروژن هستند شبدر یا یونجه پیشنهاد می‌‌کنند و برای خاک هایی که به شدت فشرده شده‌اند ولی ساختار شیمیایی مناسبی دارند کرم خاکی پیشنهاد می‌‌کنند.

 

شاخه‌های دانش خاکشناسی

دانش خاک‌شناسی خاک هارا از دو جنبه تحت بررسی می‌‌دهد و بر همین اساس به دو رشته تقسیم می‌‌شود.

1. -پدولوژی یا خاک‌پژوهی خاک ها را به عنوان مواد طبیعی بسیار پیچیده، که از هوازدگی فیزیکی و زیست‌شیمیایی بوجود آمده مورد بررسی قرار می‌‌دهد. یک پدولوژیست خاک را به عنوان یک ترکیب مطالعه می‌‌کند و کاربرد های آن را مد نظر قرار نمی‌دهد.

1. -ادافولوژی خاک را به عنوان محیط زیست، رشد و نمو گیاهان مورد بررسی قرارمی دهد. ادافولوژیست ها ویژگی های خاک را از نقطه نظر حاصلخیزی مورد بررسی قرار می‌‌دهند.

باید در نظر گرفت دانش خاک‌شناسی به طور عمومی ترکیبی از این دو شاخه است و نمی‌توان آنها را دقیقاً از هم تفکیک کرد.

خاک چیست؟ خصوصیات فیزیکی، شیمیائی و بیولوژیکی

خصوصیات فیزیکی
خاک‌ها مرکب از سه فاز یا حالت جامد، مایع و گاز هستند. مطالعه فیزیکی این سه فاز، فیزیک خاک نام دارد و مشتمل بر موارد زیر میباشد:
- دانسیته و تخلخل
- بافت
- ساختمان
- رنگ
- نگهداری و حرکت آب در خاک

 

هر چند بیشتر این خصوصیات خاک از مواد مادری آن به ارث می رسند ولی بعضی تلاشهای انسانی می توانند برخی از این خصوصیات را تغییر دهند بطوریکه حاصلخیزی خاک تامین شود. ساختمان مدوری که در شکل دیده می شود یک نمونه از خاکی است که نمک های سدیمی زیادی دارد. محصولاتی که در چنین خاکهائی رشد می کنند مشکلات فراوان نفوذپذیری ریشه های گیاهی را خواهند داشت.

 

 

 

 

ساختمان مدوری که در شکل دیده می شود یک نمونه از خاکی است که نمک های سدیمی زیادی دارد

 

خصوصیات شیمیائی

مطالعات مربوط به خواص شیمیائی خاک به خصوصیات شیمیائی خاک که بستگی به ترکیب معدنی، مواد آلی و محیط دارد، می پردازد.

همانطور که می دانیم، واکنش‌های شیمیائی هنگامی رخ می دهند که مواد یا ترکیب و یا تجزیه شوند بطوریکه با مواد اولیه از نظر ماهوی تفاوت دارند. واکنش ها در حین انجام یا انرژی از دست می دهند یا انرژی خواه هستند. مواد جدید وقتی بوجود می آیند که پیوندهای بین اتمها یا یونها تشکیل می شود، پیوندهائی شکسته می شوند و یا وقتی اتمها آرایش جدیدی به خود می گیرند. یونها اتمهائی هستند که بواسطه از دست دادن یا گرفتن الکترون ها باردار شده اند، مثبت یا منفی. یونهای با بار مخالف همدیگر را جذب می کنند،در حالیکه یونهای با بار یکسان همدیگر را دفع می کنند. یک مثال ساده ترکیب اکسیژن و هیدروژن و تشکیل آب است.
فهم شیمی خاک در فهم تشکیل خاک و حاصلخیزی نقش مهمی دارد. چگونگی شکسته شدن سنگها و کانی ها و تبدیل آنها به ترکیبات جدید برای درک چگونگی هوا دیدگی و فرسایش خاک ضروری است. نیزچگونگی تبدیل و تشکیل مواد معدنی خاکها منجر به حاصلخیزی بهتر و روشهای برتر آزمایشهای خاک منجر می شود.

تصویر، یک مقطع نازک از مواد مادری خاک را زیر یک

میکروسکوپ پلاریزان نشان می دهد.در این تصویر،

به ترتیب پیچیده و اندازه کانی ها و ساختمانهای متخلخل

توجه کنید .

 

 

 

 

 

 

 

تصویر، یک مقطع نازک از مواد مادری خاک را زیر یک میکروسکوپ پلاریزان نشان می دهد.

در این تصویر، به ترتیب پیچیده و اندازه کانی ها و ساختمانهای متخلخل توجه کنید . هر کانی دارای قابلیت حلالیت و همچنین مقاومت به هوادیدگی منحصر بفرد می باشد . در کانی های مشابه ، ذرات کوچکتر سریعتر حل می شوند به علت اینکه دارای سطح تماس ( در واحد جرم ) بیشتری هستند و این سطح  در معرض فرایند هوا دیدگی می باشند.

 

خصوصیات بیولوژیکی

بیولوژی خاک مطالعه موجودات زنده در خاک است . تعداد زیادی باکتری ، قارچ ، اکتینو مایست ، کرمها ،
حشرات ، پستانداران و جوندگان کوچک در خاک زندگی می کنند . بسیاری از این موجودات زنده به تامین حاصلخیزی خاک بواسطه تجزیه باقیمانده های گیاهی و جانوری که منجر به گردش مجدد عناصر غذایی می شود کمک می کنند . تاثیر متقابل بین موجودات مختلف یک موضوع بسیار جالب در علم خاک است . یک مثال از این تاثیر متقابل همیاری باکتری با ریشه گیاهان است که در تصویر نشان داده شده است . اغلب این همیاری به فواید دو طرفه منجر میشود.

 

 

تاثیر متقابل بین موجودات مختلف یک موضوع بسیار جالب در

 علم خاک است . یک مثال از این تاثیر متقابل همیاری باکتری با

ریشه گیاهان است که در تصویر نشان داده شده است .

مکانیک خاک

مکانیک خاک از دو کلمه Soil به معنی خاک و Mechanics به معنی مکانیک گرفته شده است.

دید کلی

در علوم مهندسی ، خاک مخلوط غیر یکپارچه‌ای از دانه‌های کانیها و مواد آلی فاسد شده می‌باشد که فضای خالی بین آنها توسط آب و هوا (گازها) اشغال شده است. خاک به عنوان مصالح ساختمانی در طرح‌های مهمی در مهندسی عمران بکار گرفته می‌شود و همچنین شالوده اکثر سازه‌ها بر روی آن متکی است.

بنابراین مهندسان عمران باید بخوبی خواص خاک از قبیل مبدا پیدایش ، دانه بندی ، قابلیت زهکشی آب ، نشست ، مقاومت برشی ، ظرفیت باربری و غیره را مطالعه نمایند. مکانیک خاک شاخه‌ای از علوم مهندسی است که به مطالعه مشخصات فیزیکی و رفتار توده خاکی تحت بارهای وارده می‌پردازد. مهندسی پی ، کاربرد اصول مکانیک خاک در مسائل عملی است.

تاریخچه

تاریخچه عملیات خاکی را می‌توان به دوره‌های دور تاریخ بشری نسبت داد و آن را با قدمت پیدایش شهرنشینی یکی دانست. حفر قناتها ، کانالهای آبرسانی ، ایجاد پلها و سدهای محکم و سایر بناهایی که آثار آنها در کشورهای دنیا از ده‌ها قرن قبل تا کنون به یادگار مانده است، همه از مواردی است که به نحوی با عملیات خاکی ارتباط دارد.

سیر تحولی و رشد

توجه به بررسی و مطالعه خاک با یک دیدگاه مهندسی و به منظور تحلیل ریاضی خواص آن ، از قرن 18 میلادی آغاز شد و در واقع اولین بار در عین حال مهمترین رابطه ساده در زمینه مکانیک خاک ، در سال 1773 توسط کولمب یک مهندس ارتشی فرانسه ارائه گردید. این رابطه ساده ، که یک رابطه اساسی در بررسی مقاومت یا عدم مقاومت خاک است عبارت است از:

(τ=c+b_ntan(φ

کارهای بوسینسک در مورد تئوری اجسام الاستیک که در سال 1885 انتشار یافت به ارائه راه حل‌های دقیق در محاسبه تنش‌ها و تغییر شکل‌های درون محیط خاکی منجر گردید و توانست در تحلیل بخش مهمی از مبحث مکانیک خاک ، پاسخگو باشد. دانش مکانیک خاک به صورت مدرن ، در ابتدای قرن حاضر گسترش روز افزونی یافت و مانند سایر علوم مهندسی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت بطوری که در سال 1925 کارل ترزاگی ، استاد دانشگاه هاروارد ، نتیجه تحقیقات خود را به صورت مقاله‌ای ارائه داد و در سال 1943 کتاب «اصول نظری مکانیک خاک» را تدوین و منتشر کرد.

کارل ترازگی (1963-1883) را به حق بنیانگذار دانش مکانیک خاک نامیده‌اند. در اینجا شایسته است از سهم محققین روسی نیز یادآور گردد، چه پژوهشگرانی چون سیتوویچ در کشور روسیه به موازات دانشمندان غربی در توسعه دادن مبحث مکانیک خاک کارهای زیادی ارائه دادند. نامبرده نیز در سال 1934 کتاب اصول علم مکانیک خاک را منتشر نمود.

امروزه اهمیت دانش مکانیک خاک مانند علوم دیگر روز به روز رو به فزونی است و این بویژه به این علت است که تجربه‌های گذشته در این زمینه بدون گسترش تئوری‌های مطمئن‌تر و راه حل‌های اقتصادی‌تر تکافوی حل مسائل جدید را در عمل نمی‌نماید. به علاوه ، بسط مسائل مبحث مکانیک خاک همراه با توسعه روش‌ها و دیدگاههای جدید در زمینه مکانیک محیط دانه‌ای ، گسترش و افزایش دقت در تحلیل‌های ریاضی و مدل سازی‌ها را در هر دو زمینه الزامی نموده و نیز به نتیجه رسانده است.

مباحث کلی مکانیک خاک

• طرح تئوریهایی که نشان دهنده رفتار توده خاکی در برابر عوامل بیرونی ، مثل نیروهای مختلف ، باشد.
  
• کاربرد معلومات تئوری و تجربی در موارد و مسائل اجرایی

خواص فیزیکی ، شیمیایی و کانی شناسی خاکها

• خواص فیزیکی و شیمیایی خاک : شناخت خواص فیزیکی ، شیمیایی و کانی شناسی خاکها در بسیاری از بررسی‌ها و مطالعات و تصمیم گیری‌ها در عملیات خاکی نقش مهمی دارد. خواص فیزیکی و شیمیایی خاکها را باید عمدتا در عوامل زیر جستجو کرده و مربوط به آنها دانست.
  
  
• ترکیب کانی شناسی دانه‌ها : از آنجایی که خاکها از تجزیه و هوازدگی سنگهای پوسته زمین پدید آمده است‌، لذا کانی‌های تشکیل دهنده خاکها باید همان کانی‌های تشکیل دهنده سنگ مادر باشد.
  
  
• طبیعت سطح ذرات خاک (سطح مخصوص) : سطح خارجی دانه‌های خاک ، یعنی فصل مشترک محیط جامد با محیط مجاور آن که ممکن است، آب یا هوا باشد. محل پدید آمدن بعضی پدیده‌های فیزیکی یا شیمیایی است که این پدیده‌ها برخواص دیگر خاک مثل؛ مقاومت و نفوذپذیری و ... تاثیر می‌گذارد.
  
  
• پدیده‌های فیزیکی و شیمیایی در سطح مشترک خاک و آب :ذرات جسم جامد از شبکه‌ای از یون‌های مختلف تشکیل شده است که از اینرو بین سطح خارجی ذره و محیط اطراف آن کنش و واکنش‌هایی پدیدار می‌گردد.
  
  
• خاصیت مویینگی : خاصیت بالا رفتن آب در لوله‌های مویین و در حفره‌های بین ذرات خاک را خاصیت مویینگی گویند.
  
  
• نیروهای دافعه و جاذبه بین ذرات : نیروهای بین ذره‌ای در خاک به دو گونه‌اند. نیروهای جاذبه مولکولی بین دانه‌ها (وان در والس) و نیروهای دافعه که از نوع نیروی الکتروکینیماتیکی است.

خواص مکانیکی خاکها

• اصطکاک : مقاومت جسم در برابر حرکت به علت وجود اصطکاک بین دو سطح تماس است.
  
  
• چسبندگی: مقاومت خاکی به علت چسبندگی دانه‌ها حاصل از مقاومت مولکولی (یعنی نیروی جاذیه الکتروشیمیایی) بین ذرات ریز است.
  
  
• گسیختگی توده خاک : گسیختگی توده خاک عبارتست از پایان شرایط مقاومت و آغاز برش در خاک است.
  
  
• تحکیم: تحکیم عبارتست از کاهش حجم حفره‌های آب‌دار درون خاک به علت افزایش فشارهای جانبی.

کاربرد مکانیک خاک

خاک از یک طرف به عنوان مصالح مورد توجه مهندسین و طراحان قرار می‌گیرد و از سوی دیگر به عنوان یک محیط طبیعی که در اختیار آدمی قرار گرفته است مورد توجه و استفاده است. جایی که به عنوان مصالح مورد نظر است مانند خاکریزها ، سرای خاکی ، روسازی راه و فرودگاه ، پشت دیوار حایل ، زهکش‌ها ، و به عنوان بخشی از بتن ، ماده اصلی تهیه آجر و سرامیک ، ماده اصلی تهیه چینی و کاشی ، و... حالت انتخابی و اختیاری دارد، و در جایی که به عنوان محیط مورد توجه است.

مانند زیر پی‌ها ، زیر پایه پل‌ها و زیربنای جاده‌ها و محل حفر تونل‌ها و محل قرار دادن لوله‌ها و تاسیسات مکانیکی و الکتریکی (کابل های تلفن و برق و لوله کشی گاز و فاضلاب و محل احداث قناتها و محل حفر چاهها و کانال‌ها و ... همه حالت غیر انتخابی (یعنی اجباری) دارد. به هر حال در تمام موارد ذکر شده ، شناخت خواص فیزیکی و مکانیکی خاک ضرورت غیر قابل اجتناب دارد. مثلا در یک پروژه راه سازی ، چه نوع خاکی با چه نوع دانه بندی باید انتخاب شود و لایه‌های آن با چه ضخامتی و با چه رطوبتی و تا چه حد باید کوبیده شود تا جایی حاصل بتواند در برابر نیروهای وارد بر آن مقاوم باشد و وجود آبهای سطحی و بارندگی بر دوام آن اثر مخرب نداشته باشد و در برابر یخ‌زدگی و فرسایش و تغییرات جوی نیز پایدار بماند.

در ایجاد یک سد خاکی ، شیب‌ها چه مقدار باشد که هم پایدار باشد و هم اقتصادی ، در صورتی که سد همگن با زهکشی است، لایه‌های زهکشی با چه ابعادی و با چه دانه بندی و چه مقدار نفوذپذیری باید باشد؟ سرعت حرکت آب و .... زه چه مقدار است؟ تورم یا نشست خاک چه مقدار باشد؟ میزان تراکم و درصد رطوبت و ضخامت لایه‌ها برای کمپاکت کردن خاک چه مقدار باید باشد؟ روش‌های حفاظت دامنه‌ها و تاج سر به چه عواملی بستگی دارد؟ و بسیاری پرسش‌های دیگر که مهندس طراح باید برای آنها جواب دقیق داشته باشد. به این ترتیب درمورد هرگونه پروژه ساختمانی و راه سازی و سد سازی مسائل متعددی از فیزیک و مکانیک خاک باید پاسخ داده شود. اهمیت دقت بیشتر و نیاز به تئوریهای دقیق‌تر هنگامی بیشتر می‌شود که حجم کارها و اهمیت پروژه بیشتر باشد.

رابطه مکانیک خاک با سایر علوم

مبحث مکانیک خاک دانشی است که در آن خواص فیزیکی و مکانیکی خاکها ، ارتباط این خواص با عوامل بیرونی ، مقاومت خاک در برابر نیروها ، تغییر شکل خاک در اثر نیروها ، مسایل مربوط به حرکت یا سکون آب در خاک ، چگونگی و مقدار فشرده شدن خاکها و چگونگی و مقدار تنش‌ها و تغییر شکل‌های هر نقطه از محیط خاکی در اثر عملکرد یک نیروی خارجی و ... بحث می‌شود.

در این راستا گاهی نیاز به مطالعه خواص شیمیایی و کانی شناسی دانه‌های خاک است و گاهی نیاز به بررسی پیدایش و منشا خاکها و گاهی نیاز به استفاده از دانش هیدرولیک و دانش‌های دیگر است. از اینرو ارتباط این مبحث با دیگر مباحث علمی چون فیزیک ، شیمی ، زمین شناسی ، کانی شناسی ، هیدرولیک و مکانیک سیالات را نباید از نظر دور داشت.

کمبود آهن در گياهان

امروزه توجه کشاورزان و متخصصين علوم کشاورزي به اهميت و نقش عناصر کم مصرف روز به روز بيشتر مي شود. علت اصلي اين توجه پيدايش مسايل جديدي است که در نتيجه برداشت روز افزون از اين عناصر و عدم برگشت آنها به خاک مي باشد. ميزان برداشت عناصر غذايي به خصوص عناصر کم مصرف به علت برداشت بيشتر و افزونتر از خاک که در نتيجه کاشت ارقام اصلاح شده، مصرف کودهاي شيميايي و مديريت بهتر حاصل شده بسيار زياد بوده و با پيشرفت بيشتر در امور مختلف مرتبط با کشاورزي، روند از دست دادن عناصر کم مصرف خاک بيشتر خواهد شد.
گياهان پر بازده، داراي معايبي نيز مي باشند از جمله آن دسته از گياهان نسبت به شرايط خاک حساسيت نشان داده، احتياج به مواد غذايي فراوان دارند و خود قادر به جذب آنها از خاک هاي متوسط نيستند. اين گياهان معمولا در مقابل کمبودها حساس بوده و بيشتر از گياهان بومي به کمبود عناصر کم مصرف دچار مي شوند.
کمبود آهن که منشا بروز رنگ پريدگي خاصي به اسم زردي مي شود در بيشتر خاک هاي کشور و در مورد گياهان متعددي قابل مشاهده است. خسارت آن در درختان ميوه نواحي خشک و گياهان زينتي قابل توجه مي باشد. مرکبات شمال و جنوب و تا حدي پنبه نيز از کمبود آهن صدمه مي بينند. پراکندگي کمبود آهن با پراکندگي درختان ميوه تطبيق مي کند. خراسان، اصفهان، کرج و آذربايجان مراکز شدت کمبود آهن مي باشند. قابليت جذب آهن در خاک ها تحت تاثير عواملي از قبيل عدم تهويه کافي و نبود مواد آلي کافي به شدت کاهش مي يابد و در اين شرايط کمبود آهن ظاهر مي شود. در مقابل، تهويه خاک، افزايش کودهاي آلي و سبز و مصرف کودهاي آهن دار باعث افزايش محلوليت آهن خاک مي شوند. حساسيت گياهان به کمبود آهن متفاوت است و حتي در بين يک گونه، واريته هاي مختلف عکس العمل متفاوتي دارند.
علامت اصلي کمبود آهن زردي يا کلروز است. اين زردي معمولا در برگ هاي جوان ديده مي شود و از آنجا تمام برگ هاي درخت به اين حالت در مي آيند. رنگ پريدگي معمولا ميان رگبرگ ها بوده و خود رگبرگ ها سبز باقي مي مانند و رگبرگ ها به صورت شبکه سبزي درزمينه زرد ظاهر مي شوند. در بعضي انواع مانند گلابي برگ ها اصولا سفيد رنگ مي شوند و رگبرگ ها نيز از زردي ناشي از کمبود آهن در امان نخواهند بود.
قدم اول در زمينه کمبود آهن پيشگيري از بروز اين کمبود است. براي پيشگيري از بروز کمبود آهن بايد شرايط محلوليت و قابليت جذب بيشتر آهن را از طريق زير برطرف نمود :

عدم مصرف آب هاي سنگين
 افزايش مواد آلي و کود سبز به خاک، زدن شخم کافي وتهويه بموقع خاک
 انتخاب پايه و پيوندک مناسب و مقاوم به کمبود آهن
در گلکاري، پيشگيري از کمبود آهن، کاشت گياهان در خاک هاي اسيدي و مصرف کلات هاي آهن از ابتداي تهيه گلدان است.

 

مهندس رفيع افتخار

منبع: www.bestarehayat.blogfa.com